تبلیغات
زندگی نامه بزرگان اسلام(پیامبران) - حضرت ارمیا(ع) در قرآن
خدایم را دوست دارم چون وفادارترین است
اِرمیا: از پیامبران بزرگ بنى‌اسرائیل در دوره سقوط اورشلیم به‌دست بُخْتُ نُصَّر

ارمیا ابن‌حلقیّا از پیامبران یهود در قرن 6‌ـ‌7 قبل از میلاد بوده كه در قرآن به‌طور صریح از او نامى به‌میان نیامده است؛ ولى منابع تاریخى و تفسیرى و روایى در ذیل برخى آیات از او یاد‌كرده‌اند (بقره/2، 243، 246 و 259؛ اسراء/17، 4‌ـ‌7؛ انبیاء/21،11) كه عمده این یادكردها درباره برخى حوادث سیاسى و اجتماعى یهود است. نام او در منابع اسلامى به‌گونه‌هاى متعدّدى گزارش شده است: اِرمیا، اِرمیاء، اُرمیا، اورمیا و یرمیا.در زبان عبرى به‌معناى «رفعت یافته از سوى خدا، منصوب از سوى او، خدا تیر مى‌افكند یا به زیر مى‌اندازد» آمده است.

ارمیا در عهد عتیق اهمّیّت ویژه‌اى داشته است و كتاب مستقلى به نام او در اسفار تورات به چشم مى‌خورد. او بنا به گزارش تورات در روستاى عناتوت در نزدیكى اورشلیم (واقع در 6 كیلومترى شرق بیت‌المقدس كنونى) از خانواده‌اى كهانت‌پیشه به دنیا آمد. سكونت خانواده او در منطقه‌اى موسوم به بنیامین،[3]احتمالا نشان‌دهنده انتساب وى به شاخه بنیامینى از بنى‌اسرائیل است؛ گرچه ابن‌عساكر و ابن‌خلدون او را از سبط لاوى‌بن یعقوب دانسته‌اند. برخى نیز احتمال داده‌اند او از نسل «ابیاتار شیلوى» كاهن عصر سلیمان است كه به دستور وى به عناتوت تبعید شده بود.

براساس برخى از روایات ارمیا همان كسى است كه در آیات قرآن كریم آمده كه بر قریه اى كه اهالى آن مرده بودند گذشت و پرسید كه چگونه خداوند اینها را زنده می كند؟ و خداوند او را میراند و پس از صد سال دوباره برانگیخت(1).

(أَوْ كَالَّذِی مَرَّ عَلَی‌َ قَرْیَة‌ٍ وَهِی‌َ خَاوِیَة‌ٌ عَلَی‌َ عُرُوشِهَا قَال‌َ أَنَّی‌َ یُحْی‌ِی هَـَذِه‌ِ اللَّه‌ُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَه‌ُ اللَّه‌ُ مِاْئَة‌َ عَام‌ٍ ثُم‌َّ بَعَثَه‌ُو قَال‌َ كَم‌ْ لَبِثْت‌َ قَال‌َ لَبِثْت‌ُ یَوْمًا أَوْ بَعْض‌َ یَوْم‌ٍ قَال‌َ بَل لَّبِثْت‌َ مِاْئَة‌َ عَام‌ٍ فَانظُرْ إِلَی‌َ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَم‌ْ یَتَسَنَّه‌ْ وَانظُرْ إِلَی‌َ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ ءَایَة‌ً لِّلنَّاس‌ِ وَانظُرْ إِلَی الْعِظَام‌ِ كَیْف‌َ نُنشِزُهَا ثُم‌َّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَیَّن‌َ لَه‌ُو قَال‌َ أَعْلَم‌ُ أَن‌َّ اللَّه‌َ عَلَی‌َ كُل‌ِّ شَی‌ْءٍ قَدِیرٌ )(1)
«یا همانند آن كه به دهكده‌ای رسید كه خراب و ویران شده بود، گفت‌: به حیرتم كه خدا چگونه باز این مردگان را زنده خواهد كرد; پس خداوند او را صد سال میراند، سپس او را زنده كرد و به او گفته شد: چند مدت درنگ نمودی‌، جواب داد: یك روز یا پاره‌ای از یك روز، خداوند فرمود: چنین نیست‌، صد سال است‌، بنگر در طعام و شراب خود كه هنوز تغییر ننموده‌، و نگاه كن به الاغ خود تا حقیقت بر تو معلوم شود، و ما تو را حُجّت برای خلق قرار دهیم كه امر بعثت را انكار نكنند و بنگر در استخوان‌هایی كه چگونه به هم پیوسته می‌گردند و گوشت بر آنها می‌رویانیم‌، چون این كار بر او روشن و آشكار گردید، گفت‌: همانا اكنون به حقیقت ویقین می‌دانم كه خداوند بر هر چیز توانا است‌».

1 - بحارالانوار، ج 14، ص 362.
2- سوره بقره‌، آیه 259.

برخی «ارمیا» را یكی از انبیاء بنی اسرائیل، عده ای او را همان حضرت خضر(ع)، و برخی نیز او را همان حضرت عزیر دانسته اند.

 

تاریخچه نبوت حضرت ارمیا(ع):
ارمیا در دوره افول آشوریان و به قدرت رسیدن بابلیان و رقابت آن دو امپراتورى با حكومت مصر مى‌زیسته است. دوره حیات او به‌دلیل هم زمانى با تبعید یهودیان به بابل، نقطه عطف مهمّى در تاریخ یهود به‌شمار‌مى‌رود

تجزیه كشور یهودیّه به دو بخش شمالى و جنوبى و جنگ‌هاى پیاپى میان آن‌ها و رواج شرك و ستم و بت‌پرستى میان یهودیان و ضعف و بحران اقتصادى، همگى سبب زوال قدرت و انحطاط سیاسى و فرهنگى و اجتماعى آنان شده و رونق و اقتدار زمان سلیمان را از بین برده بود. در این دوره، شاهد ظهور پیامبران مصلحى هستیم كه عمده آموزه‌هاى آنان صبغه‌اى اجتماعى، اخلاقى و فرهنگى داشت. این پیامبران، در كنار پند مردم، به پیش‌گویى حوادث اسف‌بار آینده یهود به‌صورت عذاب خداوند پرداخته، بدین وسیله، آنان را از عواقب شوم كردارهایشان بیم مى‌دادند.

این پیامبران، در عین حال، پس از توبیخ مردم و ابلاغ انذار و عذاب زودرس الهى، آنان را به آینده‌اى روشن در عصر ظهورِ نجات دهنده‌اى بزرگ، مژده مى‌دادند. اشعیاى نبى سرسلسله این پیامبران به‌شمار مى‌رود كه احتمالا ارمیاى نبى نیز با توجّه به فاصله كم تاریخى میان آن دو از او متأثّر بوده است؛ گرچه از نگاه كلامى هر دو پیامبر از یك سرچشمه كه همان وحى خداوندى است،اثر پذیرفته‌اند. اشعیا و ارمیا همواره از همگرایى با مصر در برابر حملات آشوریان و پس از آن‌ها بابلیان پرهیز داده و به نوعى، بى‌طرفى در نزاع‌هاى امپراتورى‌هاى بزرگ همسایه جهت محافظت از اورشلیم سفارش مى‌كردند؛البتّه این رویكرد آن‌ها صبغه‌اى وحیانى و نه صرفاً سیاسى داشت.

ارمیا هم‌زمان با پادشاهى یوشیا به نبوّت مى‌رسد(628‌ق.‌م.). یوشیا با دست یافتن به نسخه‌اى مفقود از شریعت موسى، تصمیم مى‌گیرد در یهودیّه به اصلاحات گسترده مذهبى و فرهنگى و اجتماعى دست زند.
فعّالیّت چشمگیرى از ارمیا در این دوره گزارش نشده، جز آن كه برخى احتمال داده‌اند او نیز در جریان اصلاحات با پادشاه همكارى داشته است.برخى نیز ارمیا را فرزند همان حلقیاى كاهن دانسته‌اند كه اسفار تورات را یافته و در اختیار یوشیا قرار داده است.

گفت و گوها و مناجات‌هاى ارمیا با خداوند در آغاز دوره رسالتش به این دوره مربوط مى‌شود كه در بخش‌هاى نخست سِفْر او گرد آمده است.
جانشینان یوشیا با اعتماد به قدرت مصر در برابر خطر بُختُ نُصَّر به‌سوى امپراتورى غربى گراییده و به شیوه كفرآمیز و ستم‌گرانه شاهان پیش از یوشیا بازگشتند.
فعّالیّت عمده ارمیا در دوره این پادشاهان تا تخریب اورشلیم به‌دست بُختُ نُصَّر است.
او كه اخلاق مردم را فاسد و زمامداران را ستمگر و بى‌سیاست و ملّت را در انحطاط مذهبى و ملّى و ضعف سیاسى مى‌دید، در هر مكان، از خانه خدا تا كوچه و بازار و به هر وسیله و بیان ممكن به اندرز مردم پرداخته، از هجوم بُختُ نُصَّر و تخریب اورشلیم خبر مى‌داد تا آن كه تصوّر مزدورى بابل و خیانت به میهن درباره او پدید آمده و از سوى كاهنان، امیران و پیامبران دروغین، مورد آزار فراوان قرار گرفت و تا مرز كشته شدن پیش رفت.
او پادشاه و بزرگان یهود و عموم مردم را به‌دلیل نقض احكام روز شنبه و پرستش رب النّوع خورشید و گناهان دیگر توبیخ‌مى‌كرد.

پیامبران دروغین از روى فریب در برابر انذارهاى او، مردم را به امیدهاى نابجا مژده داده، نعمت و آسایش را براى یهودیان در آینده نزدیك پیش‌بینى مى‌كردند؛ ازاین‌روى ارمیا، به پیامبر شرّ لقب یافته بود و مردم از او بیزارى جسته، نفرینش مى‌كردند. گریه و اندوه فراوان او بر قومش از وى پیامبرى گریان و اندوهناك به نمایش گذاشته است:
«كاش كه سر من آب بود و چشمانم چشمه اشك، تا روز و شب بر كشتگان دختر قوم خود مى‌گریستم».

در این میان، حمله نخست بُختُ نُصَّر و اسارت بزرگان یهود به همراه پادشاهان یهویاقیم نیز در اصلاح مردم، حاكمان و كاهنان بى تأثیر بود تا آن كه مدّتى بعد در اثر استقلال خواهى صدقیا، پادشاه دست‌نشانده بابل و بى‌توجّهى او به اندرزهاى ارمیا، بُختُ نُصَّر بار دیگر به اورشلیم حمله برده، شهر را به آتش كشید،
و هیكل سلیمان را تخریب كرد و انبوهى از یهودیان را به اسیرى به بابل برد.(7‌ـ‌586‌ق.‌م) ارمیا به فرمان او از زندان كاخ صدقیا نجات یافت و با او به نیكى رفتار شد. اندكى بعد، مردم باقى‌مانده در اورشلیم با كشتن جدلیا، شاه دست‌نشانده بُختُ نُصَّر بار دیگر بر بابل شوریده، به رغم مخالفت ارمیا او را به اجبار با خود به مصر بردند.[سرنوشت او از این دوره به بعد در هاله‌اى از ابهام است.
برخى او را در مصر مدفون مى‌دانند و برخى دیگر از مرگ او در بابل خبر مى‌دهند. پاره‌اى گزارش‌ها نیز از سنگسار شدن وى به‌دست یهودیان مهاجر به مصر حكایت دارد. برخى از مسیحیان نیز به استناد عبارتى از رساله عبرانیان در عهد جدید، به شهادت آن پیامبر اعتقاد دارند؛ در مقابل، عدّه‌اى دیگر او را هم‌چنان زنده‌پنداشته، بازگشت او را به این جهان از بهشت‌برین باور دارند.

رسالت ارمیا
پیام انتقام خدا از ملّتى گنه‌كار است. سخن خداوند در دوره غضب او بر بنى‌اسرائیل بر وى نازل مى‌شود تا چونان آتشى بر آنان شعله افكند. این رسالت سنگین و آن مردم نافرمان از هر سو بر او فشار مى‌آورد؛

بدین سبب سفر او از مناجات‌هاى سوزناك و پرتلاطم با خداوند سرشار است.
او مردى تنها میان مردمى نادان بود كه او را به درستى درنیافته بودند و به وى افترا مى‌بستند و ستم مى‌كردند و او جز خدا پناه دیگرى نداشت؛ ازاین‌روى در كتاب وى به احساس شدید مسؤولیّت در برابر خداوند و گوهر پیوند انسان با خدا برمى‌خوریم.
پیام او، پیام معنویّت و عرفان است؛ عهد خدا را به مردم یادآور مى‌شود و بلاى قریب‌الوقوع را از روى عصیان و طغیان ملّت مى‌شمرد، نه آن كه حادثه‌اى تصادفى باشد.
او از نگاه سطحى و ظاهرى به دین و آیین و بسنده كردن به اصلاحات ظاهرى پرهیز داده، به امتداد اصلاح و بازسازى دینى تا اعماق درون دعوت مى‌كند؛ چرا كه خدا فقط به قلب آدمیان مى‌نگرد و فقط روزه انسانى پاك و قربانى دلى وارسته را مى‌پذیرد؛ پس دل‌ها را از شهوت گناهان تن بشویید و او را خدمتى شایسته كنید.
ارمیا، جریان دین و مذهب را از سطح قومى و قبیله‌اى به رابطه‌اى معنوى میان همه انسان‌ها با خداى خویش، تعالى مى‌بخشد.

پیام نبوى ارمیا

پس چه بسا هیكل خداوند از میان رفته، خراب شود و ملّت خدا كشته و اسیر شوند و مملكت خدا سقوط كند؛

امّا باز‌بندگى انسان و دیانت او در برابر خداى خویش در هر حال محفوظ است.
تصوّر نادرست امّت برگزیده خدا در این رویكرد از هم فرو مى‌پاشد. ملّت خدا هر ملّتى است كه حریم او را پاس دارند. آن‌چه او مى‌خواهد، اورشلیم مستقل و مقتدر نیست؛ بلكه مردمى امین و خداخواه است؛ پس هر انسانى از هر نژاد و خون و رنگ و جنسیّتى با خداى خود رابطه‌اى ویژه دارد.
این نوع نگاه، زمینه ساز پیدایش عهد جدید است كه دل‌هاى آدمیان در آن، واسطه میان خدا و انسان قرار مى‌گیرد؛ ازاین‌رو مسیحیان او را مژده رسان ظهور عهد جدید به‌دست عیسى مى‌دانند.پیامبران پس از ارمیا، مانند حزقیال و اشعیاى دوم و به‌ویژه زكریا نیز رویكرد نبوى او را دنبال كرده‌اند تا آن جا كه برخى مسیحیان، روح ارمیا را در زكریا جارى شمرده‌اند.

ارمیا در عهد عتیق:
در دوره ارمیا، پیامبران دروغین بسیارى نیز حضور داشتند و این سبب مى‌شد تا مردم در ادّعاى او با دیده تردید بنگرند؛ امّا سرانجام متألّهان یهود در بازگشت از تبعید بابل تصمیم گرفتند او را از پیامبران الهى برشمرده و افزون بر سخنانش، تاریخ زندگى او را نیز در تورات به‌صورت پیامبرى الهى درج كنن كتاب ارمیا یك بار به‌وسیله شاگردش باروك، تدوین یافته،

در بیت ایل در حضور مردم بر همگان خوانده شد؛ ولى پادشاه یهویاقیم از آن سخنان ناخشنود شد و آن صحیفه را پاره پاره كرد؛ آن گاه او با همیارى باروك به نگارش دوباره آن پرداخت.

سِفْر او شامل موضوعات ذیل است:

مناجات‌هاى دوره آغاز رسالت، گفت و گوها و منازعاتش با كاهنان و بزرگان و پیامبراندروغین، درد دل و شكایت به خدا از سختى بار رسالت، اندرزها و پندهاى اخلاقى و پیام‌هاى معنوى، بیم دهى از نزول عذاب الهى و سقوط اورشلیم، توبیخ و انتقاد شدید از مردم گنه‌كار اورشلیم و فساد اخلاقى یهود و دعوتشان به توبه،
دعوت به گوهر معنوى و اخلاقى دین در انجام مناسك و آداب مذهبى، دعوت به توحید و انتقاد از آیین‌هاى شرك آلود اقوام همسایه، گریه واندوه بر سرانجام شوم اورشلیم،
نامه‌اى به تبعیدیان بابل جهت تقویت روحیّه آن‌ها و سفارش ایشان به حفظ دین در آن محیط، برخى گزارش‌هاى مهمّ تاریخى از آن دوره، خبر از افول و نابودى همه اقوام و تمدّن‌هاى بزرگ،
خبر از آینده‌اى روشن در پایان حوادث اسف بار جهان است.

افزون بر سِفر ارمیا
سِفر مراثى نیز در ترجمه یونانى، معروف به سبعین به او نسبت داده شده و مرثیه پنجم آن به دعاى ارمیا نام گذارى شده است. این سِفْر گرچه از دیرباز میان متألّهان یهودى و مسیحى به ارمیا منسوب بوده،

وجود برخى سخنان ناسازگار با دیدگاه‌هاى ارمیا سبب تردید برخى معاصران در این انتساب شده است.
نامه دیگرى نیز از ارمیا خطاب به اسیران یهودى بابل در پایان سفر باروك ثبت شده كه صحّت آن نیز مورد تردید است و از مجموعه اپوكریفایى عهد عتیق به‌شمار مى‌رود.
بخش‌هایى از سِفر مزامیر به اضافه برخى متون اپوكریفایى دیگر نیز به ارمیا نسبت داده مى‌شود.
دیدگاه عهد عتیق درباره ارمیا از نگاهى كلّى متأثّر از رویكرد كلامى یهود به خداوند با طبیعتى شبه بشرى و پدیده نبوّت به مثابه واقعیّتى عادى و محسوس و شخصیّت پیامبران به‌صورت انسان‌هایى معمول با همه واكنش‌ها و افت و خیزهاى بشرى است كه به‌طور طبیعى، واكنش انتقاد در پی داشته است.

ارمیا در منابع اسلامى:
منابع تاریخى و تفسیرى اسلامى از آن جا كه نام ارمیا در قرآن به صراحت نیامده و حوادث زندگى او به تفصیل مورد توجّه قرار نگرفته،

از گزارش‌هاى تورات و باورهاى یهودیان و مسیحیان درباره این پیامبر، تأثیر بسیارى پذیرفته‌اند.
در این میان، نقش «وهب‌بن منبه» در ورود بخش گسترده‌اى از اسرائیلیات درباره این شخصیّت بنى‌اسرائیل نیز حائز اهمیت است. در عین حال، انعكاس دیدگاه یهودى و مسیحى درباره این پیامبر در منابع اسلامى به‌طور دقیق صورت نپذیرفته و در نتیجه، ابهام‌ها و تعارض‌هاى بسیارى درباره این پیامبر پدید آورده است.
برخى او را همان عزیر پیامبر دانسته‌اند كه پس از مرگى 100 ساله دوباره زنده‌شدو عدّه‌اى دیگر تحت تأثیر وهب‌بن منبه، او را همان خضر نبى معرّفى كرده و از پیامبران پس از موسى شمرده‌اند كه در آیه‌87 بقره/2 از آن‌ها یاد‌شده است[: «و‌لَقَد ءاتَینا موسَى الكِتـبَ و قَفَّینا مِن بَعدِهِ بِالرُّسُلِ».
در‌همین جهت، برخى دیگر از تفاسیر، ذیل داستان ملاقات موسى با مردى حكیم در آیه‌65 كهف/18، از ارمیا یاد‌كرده‌اند و در روایاتى دیگر از‌او در جایگاه پیامبر دوره پس از شهادت یحیى‌بن زكریا نام برده شده است.
مفسّران بر اساس این مجموعه روایات متعارض، داستان‌هاى متعدّدى از قرآن را بر او حمل كرده‌اند.
در مقابل، برخى دیگر از مفسّران به این قبیل روایات با دیده تردید نگریست و دسته‌اى از آن‌ها را تضعیف سندى و محتوایى كرده و به اسراییلى بودن آن‌ها تصریح داشته‌اند.

 



نگارش در تاریخ دوشنبه 28 آذر 1390 توسط سامیار فروتن | نظرات ()
درباره وبلاگ
موضوعات
آخرین مطالب
جستجو
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :


موبایل

فال حافظ

دانلود

خرید اینترنتی


WeblogSkin